Jak należy rozliczyć tłumaczenie (dla OWS), jeśli jest sporządzone w dwóch językach należących np. do I i II grupy?: W takim przypadku należy podać liczbę znaków oddzielnie dla każdego z języków. Nie trzeba tego robić ręcznie, do tego służy odpowiednia aplikacja wbudowana np. w Wordzie, zliczająca m.in. liczbę znaków wraz ze spacjami. Jeśli w kilkudziesięciu dokumentach sporządzonych w języku A jest np. tylko jedna pieczęć w języku B, która powtarza się w każdym dokumencie, to w przypadku dokumentów dla OWS w każdym tłumaczonym z języka A dokumencie należy podać pełny opis powtarzającej się pieczęci zawierającej tekst w języku B, jeśli mamy uprawnienia do tłumaczenia z języka B, lub w przypadku braku takich uprawnień – zamieścić opis pieczęci, np. „Pieczęć okrągła właściwego urzędu/organu/instytucji z godłem państwowym (pełna urzędowa nazwa państwa) pośrodku i napisem/napisami w języku B w otoku”.
Czy w przypadku TP konieczne jest zakładanie własnej działalności gospodarczej?: Nie jest to konieczne. Tłumacz przysięgły może świadczyć swoje usługi także na podstawie umowy zlecenia. Jednakże prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej ma swoje zalety, np. wystawione faktury/rachunki obligują zleceniodawcę do realizacji płatności w określonym terminie. Ponadto do kosztów prowadzenia JDG można wliczyć np. wydatki na laptop, drukarkę, toner, papier czy szkolenia. Radzimy ostrożnie korzystać z umów o dzieło, które często nie są uznawane przez kontrolerów ZUS.
Czy do repertorium wpisujemy również tłumaczenia niepoświadczone?: Mimo że w repertorium tłumacza przysięgłego nie ma określenia „tłumaczenie poświadczone/uwierzytelnione”, wpisywać do repertorium należy tylko tłumaczenia poświadczone. Przy okazji: Zachęcamy do zapoznania się z „Zasadami oceny poprawności prowadzenia repertorium czynności TP” stosowanymi przez Komisję Odpowiedzialności Zawodowej Tłumaczy Przysięgłych przy Ministrze Sprawiedliwości obowiązującymi od 21 listopada 2019 r.; są one dostępne na portalu gov.pl; informacje są dostępne także na naszej stronie: /repertorium-tlumacza-przysieglego/
Czy świadectwo nabycia uprawnień należy nosić ze sobą do sądu/notariusza?: U notariusza z reguły oryginał świadectwa należy okazać, w OWS i innych organach – bywa różnie. Niestety notariusze w zasadzie nadal nie uznają za wystarczające potwierdzenie uprawnień w postaci wpisu TP na listę prowadzoną przez Ministerstwo Sprawiedliwości, ani legitymacji członka PT TEPIS. Istnieje potrzeba uregulowania tej kwestii w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości.
Jaka forma prowadzenia repertorium jest korzystniejsza – papierowa czy elektroniczna?: Niewątpliwie wygodniejsze (nie korzystniejsze) w praktyce jest repertorium elektroniczne. Jedną z wielu zalet jest m.in. możliwość przedstawienia organowi kontrolnemu (np. wojewodzie) lub Komisji Odpowiedzialności Zawodowej repertorium TP na informatycznym nośniku danych, np. na pendrivie.
Jestem tłumaczem przysięgłym j. angielskiego (od ponad 30 lat) i często uczestniczę w przesłuchaniach świadków w komisariatach policji. Co robić, jeśli wezwany nie zgłosił się w umówionym terminie?: Ogólnie rzecz ujmując tłumaczowi przysługuje zwrot utraconego zarobku lub dochodu w razie nieskorzystania z jego usług przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze. W przypadku należności przysługujących świadkom, biegłym i tłumaczom we wszystkich rodzajach postępowań znajdują zastosowanie przepisy kodeksu postępowania karnego albo ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 90a u.k.s.c. i jego odpowiednik art. 618 h. k.p.k.).
Co prawda ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw wprowadzono zmianę m.in. w art. 92 ust. 1 u.k.s.c. (aktualne brzmienie: „1. Wynagrodzenie oraz zwrot kosztów podróży, wydatków, utraconego zarobku lub dochodu przyznaje się na wniosek świadka, osoby towarzyszącej świadkowi, o której mowa w art. 88, biegłego, kuratora ustanowionego dla strony w danej sprawie lub tłumacza, a także strony lub osoby trzeciej uprawnionej do otrzymania należności.”), tym niemniej art. 90a u.k.s.c. i jego odpowiednik art. 618 h k.p.k. nie uległy zmianie. (Dz.U. 2023 , poz. 1860). Jest to podstawa do wystawienia rachunku z tytułu utraconego zarobku na kwotę 82,31 zł. (stan na sierpień 2024 r.)
Zainteresowanych odsyłamy do zapoznania się z obszerną opinią prawną sporządzoną (w 2015 r.) przez mec. P. Gugałę, członka naszego stowarzyszenia: Opinia prawna
Czy żona – tłumacz przysięgły – może uczestniczyć w ustnym tłumaczeniu u notariusza w sprawie spółki jej męża? Czy notariusz – nie godząc się na udział żony w tłumaczeniu – postąpił prawidłowo?: Nie ma przepisów zakazujących wprost żonie tłumaczyć dokumenty męża, ale zgodnie z Kodeksem Zawodowym Tłumaczy Przysięgłych opracowanym przez PT TEPIS i aprobowanym przez MS zalecane jest unikanie takich sytuacji. Chodzi tu o zachowanie „bezstronności w tłumaczeniu”, czyli o zasadę nietłumaczenia własnych dokumentów (§ 4 ust. 3 KZTP), ale także – co ma miejsce w Pani przypadku – o § 4 ust. 2 KZTP, który ma następujące brzmienie: „Jeżeli tłumacz przysięgły pozostaje z uczestnikami postępowania prowadzonego na podstawie ustawy w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub ma z nimi inne bliskie powiązania, jeżeli sprawa dotyczy go bezpośrednio, występuje jako świadek w sprawie bądź był świadkiem zdarzenia związanego ze sprawą lub jeżeli zachodzi inna sytuacja konfliktu interesów, powinien poinformować o tym zleceniodawcę lub zamawiającego.” Postawa notariusza jest więc jak najbardziej prawidłowa.
Czy tłumacz zatrudniony na umowę o pracę, zajmujący sie wykonywaniem tłumaczeń technicznych i biznesowych może wykonywać tłumaczenia dla przedsiębiorców tej samej branży i czy w świetle zapisu w umowie o pracę, zakazującego działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy taki tłumacz może wykonywać tłumaczenia poświadczone na rzecz innych podmiotów?: Jeśli zapis w umowie o pracę definiuje działalność konkurencyjną w określonej branży, to przyjmowanie zleceń na tłumaczenia (poświadczone lub niepoświadczone) w tej lub podobnej branży może stanowić naruszenie postanowień umowy opracę. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego: „tłumacz przysięgły nie może odmówić wykonania tłumaczenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej, chyba że zachodzą szczególnie ważne przyczyny uzasadniające odmowę.” Zawarcie umowy zawierającej zakaz konkurencji raczej nie zostanie uznane przez Komisję Odpowiedzialności Zawodowej za „szczególnie ważną przyczynę” uzasadniającą odmowę, ponieważ tłumaczenie na rzecz organów jest priorytetowym zadaniem tłumacza z punktu widzenia realizacji interesów państwa. W związku z tym tłumacz, który zawarł umowę o pracę zawierającą ww. zakaz konkurencji powinien powiadomić pracodawcę o ciążącym na nim ustawowym obowiązku wykonania tłumaczenia na zlecenie organu – sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej (nawet jeżeli tekst dotyczyłby branży przedsiebiorstwa zatrudniającego lub konkurentów pracodawcy).
Przedsiębiorstwo, w którym jestem zatrudniona, czasami korzysta z usług TP (tłumaczenie umowy spółki i inne dokumenty). Czy po moim niedawnym uzyskaniu kwalifikacji do zawodu TP mogę sporządzać tłumaczenia poświadczone i wystawiać faktury dla przedsiębiorstwa, w którym sama jestem zatrudniona? Czy nie zachodzą tutaj przesłanki uniemożliwiające świadczenie takich usług (np. obawa o stronniczość)?: Tłumaczenia poświadczone sporządzane na zlecenie pracodawcy poza stosunkiem pracy, rozliczane na podstawie odrębnych faktur są dopuszczalne. W takiej sytuacji traktujemy pracodawcę jak każdego innego zleceniodawcę, co eliminuje zagrożenie dla bezstronności tłumacza, które mogłoby powstać w sytuacji podległości służbowej w ramach stosunku pracy.
Warto przy okazji zapoznać się z brzmieniem par. 4 Kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego: PDF
Wykonałam tłumaczenie prawa jazdy, jednak urzędnik zakwestionował formę mojego tłumaczenia twierdząc, że powinno być ono podpięte do fotokopii prawa jazdy. Czy miał rację?: Urzędnik miał rację. Jest to wymóg wynikający z treści rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. W tym rozporządzeniu wprowadzono obowiązek dołączenia kopii dokumentu źródłowego (czyli kopii prawa jazdy) do tłumaczenia. Rozporządzenie obowiązuje od 2016 roku. Tłumacze, którzy sporządzają tłumaczenia praw jazdy powinni o tym wiedzieć, w przeciwnym razie klient wróci do nich po uzupełnienie tłumaczenia o kopię, żeby było zgodnie z przepisami rozporządzenia, inaczej urząd nie przyjmie tłumaczenia.
Jak postępować z odciskami pieczęci zawierającymi napisy w języku trzecim, do którego TP nie ma uprawnień?: Jeżeli odcisk pieczęci na tłumaczonym dokumencie (sporządzonym np. w języku rosyjskim) jest tylko w języku trzecim (np. białoruskim, ukraińskim itp.), wówczas można opisać ją np. tak:
„Pieczęć okrągła (np. USC lub innego organu/firmy/instytucji) z godłem państwowym (pełna nazwa państwa ew. ‘jak wyżej’, jeśli już wcześniej została opisana) w centrum i napisem w języku (białoruskim/ukraińskim/in.) w otoku”.
Inna możliwość, jeżeli jesteśmy pewni, że pieczęć przystawił organ wystawiający dany dokument:
„Pieczęć okrągła (np. USC lub innego organu/firmy/instytucji) właściwego(-ej) dla miejsca wystawienia dokumentu z godłem…”
W przypadku pieczęci np. dwujęzycznej tłumaczymy napis w języku, do którego tłumaczenia mamy stosowne uprawnienia.
Jakie stawki obowiązują w przypadku tłumaczenia ustnego dla Policji, w tym w porze nocnej?: Zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (Dz.U. z 2021 r. poz. 261), wynagrodzenie za tłumaczenie ustne za każdą rozpoczętą godzinę obecności tłumacza wynosi stawkę jak za stronę tłumaczenia określoną w § 2 ust. 1 pkt 2 i powiększoną o 30%, a w postępowaniu przyspieszonym o 100%. Godziny obecności oblicza się od godziny, na którą tłumacz został wezwany, do godziny zwolnienia go od udziału w czynności.
Czy sąd lub inny OWS może nie zaakceptować liczby stron tłumaczenia poświadczonego podanej przez TP, argumentując, że dokument źródłowy zawiera mniejszą liczbę znaków, a tym samym mniejszą liczbę stron rozliczeniowych?: Obowiązujące Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia tłumacza przysięgłego (Dz.U.2021.261, par. 8 ust. 2) stanowi, że „za STRONĘ TŁUMACZENIA przyjmuje się 1125 znaków”. Tym samym podstawą wyliczenia liczby znaków / stron tłumaczenia jest tekst docelowy, a nie źródłowy. Innymi słowy, wyliczenie liczby stron tłumaczenia jest możliwe i powinno być dokonane dopiero PO, a nie PRZED tłumaczeniem.
Czy istnieją przepisy regulujące zwrot utraconego zarobku, jeśli TP, powołany przez OWS (np. przez prokuraturę) do tłumaczenia czynności procesowej, został zmuszony przez swojego pracodawcę do wzięcia na cały dzień urlopu bezpłatnego?: W postępowaniu karnym istnieją przepisy, które regulują kwestię utraconego zarobku przez tłumacza. Zgodnie z art. 618h § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego (KPK), biegłemu, tłumaczowi i specjaliście niebędącemu funkcjonariuszem organów procesowych, wezwanym przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, w razie nieskorzystania z ich usług, przysługuje zwrot utraconego zarobku lub dochodu. Wynagrodzenie za utracony zarobek lub dochód przyznaje się tłumaczom, uwzględniając ich kwalifikacje i czas zużyty w związku z wezwaniem. Sposób ustalenia wysokości zwracanego wynagrodzenia regulują przepisy art. 618 § 3 i 4 KPK. Przy czym, w myśl § 4, utratę zarobku lub dochodu oraz ich wysokość osoba zainteresowana powinna należycie wykazać.
Należy przy tym wskazać, jak to uczynił Sąd Okręgowy w Krakowie w Postanowieniu z dnia 13 listopada 2017 r. (IV Kz 782/17), że „[…] przez utracony zarobek i dochód nie należy rozumieć wynagrodzenia, jakie biegły otrzymałby, gdyby organ procesowy skorzystał z jego usług, lecz chodzi tu o zarobek lub dochód, jaki biegły uzyskałby, gdyby nie został wezwany przez organ procesowy do udziału w czynności postępowania, lecz w tym czasie zajmowałyby się swoją zwykłą działalnością (np. świadczeniem pracy albo świadczeniem usług w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej)”.
Zatem, w myśl przepisów, żądanie zwrotu utraconego dochodu lub zarobku przez tłumacza jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy nie została przeprowadzona czynność z jego udziałem, np. gdy świadek nie stawił się na przesłuchanie, na co wskazuje wprost zapis w artykule 618h § 1 KPK. Stąd też o wspomniany zwrot nie można wystąpić w sytuacji, gdy czynność została przeprowadzona.
Czy tłumacz/tłumacz przysięgły, wezwany przez sąd na tłumaczenie ustne, może wnioskować o wynagrodzenie w razie niestawiennictwa obcokrajowca?: Tłumaczowi wezwanemu przez sąd, w razie nieskorzystania z jego usług, przysługuje zwrot utraconego zarobku lub dochodu, zgodnie z art. 90a ust. 1 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 755 z późn. zm.). W myśl art. 90a ust. 2 ww. Ustawy, wynagrodzenie za utracony zarobek lub dochód przyznaje się tłumaczowi, uwzględniając jego kwalifikacje i czas zużyty w związku z wezwaniem. Zatem utracony przez tłumacza zarobek/dochód uwzględnia „czas zużyty w związku z wezwaniem”, tj. czas pobytu w sądzie i czas poświęcony na podróż.
Gdzie należy wpisać przychód z tłumaczenia w sytuacji nieprowadzenia działalności gospodarczej?: Jeśli tłumacz nie wykonuje pozarolniczej działalności gospodarczej, przychód z tłumaczenia winien rozliczyć jako przychód wpisywany do PIT-37 (tabela D1.5 – „inne źródła, niewymienione w wierszach od 1 do 4”). Taki tłumacz jest opodatkowany na zasadach ogólnych, czyli 17% lub 32% (po ewentualnym przekroczeniu II progu).
Czy tłumacze/tłumacze przysięgli są zobowiązani do wprowadzenia kas fiskalnych online?: Obecnie nie ma obowiązku posiadania przez tłumaczy/tłumaczy przysięgłych kas fiskalnych online.
Kwestię obowiązku wprowadzenia kas fiskalnych online reguluje art. 145b Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 685). Natomiast przedłużenie terminów wprowadzenia kas fiskalnych online reguluje obecnie Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2020 r. w sprawie przedłużenia terminów prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących z elektronicznym lub papierowym zapisem kopii (Dz.U. poz. 1059). W powyższych aktach prawnych nie wskazuje się tłumaczy/tłumaczy przysięgłych, a zatem na tę chwilę nie ma takiego obowiązku. Odpowiadając na pytanie, kiedy taki obowiązek mógłby się pojawić, należy wskazać, że za przedmiotowe regulacje odpowiada Ministerstwo Finansów. Stąd też, pozostaje nam monitorowanie regulacji Ministerstwa w poszukiwaniu takich informacji, co także czyni PT TEPIS. Zwykle obowiązki w zakresie podatków wchodzą w życie od dnia 1 stycznia lub od 1 lipca, co może stanowić wskazówkę, kiedy ewentualnie (jeśli w ogóle) taki obowiązek miałby powstać.
Czy tłumaczowi przysługuje wynagrodzenie za czas poświęcony na zapoznanie się z aktami sprawy?: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 261), w § 6 (traktującym o tłumaczeniu ustnym), odnosi się do wynagrodzenia za tłumaczenie ustne „za każdą rozpoczętą godzinę obecności tłumacza”, wskazując jednocześnie, że „godziny obecności oblicza się od godziny, na którą tłumacz został wezwany, do godziny zwolnienia go od udziału w czynności”. Nie uwzględniono i nie określono w Rozporządzeniu stawek za czas poświęcony na zapoznanie się z aktami. Stąd też, w przypadku chęci uzyskania wynagrodzenia za czas poświęcony przez tłumacza na zapoznanie z aktami, w grę wchodzi jedynie każdorazowe uzgadnianie tej kwestii z organem przed podjęciem zlecenia.
Jak należy obliczyć wynagrodzenie tłumacza wezwanego „w trybie nagłym”?: Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 261), tłumacze przysięgli mają możliwość zastosowania stawki powiększonej o 100% za tłumaczenie ustne, jeśli postępowanie toczy się w trybie przyspieszonym (§ 6 ust. 1). Przy czym sformułowanie „tryb przyspieszony” w § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości nie dotyczy trybu wezwania tłumacza, a trybu postępowania. Postępowanie przyspieszone to szczególny tryb postępowania uregulowany w Kodeksie postępowania karnego (Rozdział 54a KPK), charakteryzujący się uproszczoną procedurą. W trybie tym mogą być rozpoznawane sprawy, w których prowadzi się dochodzenie, jeżeli sprawca został ujęty na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub bezpośrednio potem, zatrzymany oraz w ciągu 48 godzin doprowadzony przez Policję i przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym (art. 517b § 1 KPK).
Jeśli wzywa się tłumacza w trybie pilnym, najlepiej (już nawet na etapie rozmowy telefonicznej) ustalić tryb postępowania. Jeśli postepowanie toczy się w trybie zwykłym, to nieprawidłowym jest wystawienie rachunku za tłumaczenie ustne z zastosowaniem stawki powiększonej o 100%.
Na marginesie można wskazać, że w 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w dniu 14 grudnia 2011 r wydał postanowienie II AKz 766/11, w którym zamieścił odmienny pogląd, który jednakże nie przyjął się w orzecznictwie. W przedmiotowym postanowieniu Sąd orzekł, że „Przepis § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 roku w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego […] mimo, że przewidując podwyższenie stawki posługuje się sformułowaniem „postępowanie przyspieszone”, odnosi się nie tylko do postępowania określonego w rozdziale 54a Kodeksu postępowania karnego, ale do wszystkich tych sytuacji, kiedy tłumaczenie wykonywane jest pod presją czasu z uwagi na pilną sytuację procesową”.
Co należy rozumieć przez „szczególnie ważne przyczyny”, z powodu których tłumacz przysięgły może odmówić wykonania tłumaczenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej?: Zgodnie z art. 15 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1326), „Tłumacz przysięgły nie może odmówić wykonania tłumaczenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej, chyba że zachodzą szczególnie ważne przyczyny uzasadniające odmowę”.
Zgodnie z poglądem doktryny, zawarta w komentowanym przepisie klauzula generalna „szczególnie ważne przyczyny”, znajduje konkretyzację w przypadkach wyjątkowych, takich jak choroba, długotrwały wyjazd czy też podróż służbowa. Trudno jednoznacznie ocenić, czy w świetle przedmiotowego przepisu tłumacz przysięgły może odmówić dokonania tłumaczenia z uwagi na dużą liczbę spraw, którą na bieżąco prowadzi w oparciu o zawarte umowy i wynikające z nich terminy realizacji zobowiązań.
W doktrynie podnosi się, że tłumaczami w sprawach karnych nie mogą być obrońcy lub adwokaci udzielający pomocy prawnej albo prowadzący sprawę, w toku której wykonywane jest tłumaczenie, ponadto nie można być tłumaczem we własnej sprawie oraz osoby najbliższej dla oskarżonego, gdy się było świadkiem czynu lub też gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tłumacza (por. B. Cieślik, L. Laska, M. Rojewski (red.), Egzamin na tłumacza…, s. 53 i n.). Z kolei w procedurze cywilnej, tłumacz przysięgły może nie przyjąć nałożonego na siebie obowiązku z przyczyn, jakie uprawniają świadka do odmowy składania zeznań, a ponadto także z powodu przeszkody, która uniemożliwia dokonanie tłumaczenia.
Kwestię odmowy i jej formy reguluje także § 6 Kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego (/kodeks-tlumacza-przysieglego/).
Ponadto należy wskazać, że jeśli wezwanie było w formie pisemnej, fakt ten musi zostać odnotowany w repertorium. Jednocześnie należy przyjąć, że nie ma limitu odmów, jeśli zachodzą ważne przyczyny uzasadniające odmowę.
Czy tłumaczowi przysięgłemu wezwanemu przez Policję do tłumaczenia ustnego należy się podwyższona stawka wynagrodzenia, jeśli pierwotnie określona pora stawiennictwa została w dniu tłumaczenia ostatecznie opóźniona przez Policję o kilka godzin?: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 261) nie przewiduje wynagrodzenia za dyspozycyjność, a jedynie za każdą rozpoczętą godzinę obecności tłumacza. Zgodnie z § 6 ust. 2 Rozporządzenia, „Godziny obecności oblicza się od godziny, na którą tłumacz został wezwany, do godziny zwolnienia go od udziału w czynności”.
W konsekwencji tłumaczowi przysługuje wynagrodzenie za każdą rozpoczętą godzinę tłumaczenia. Stawka ta może być podwyższona, jeżeli zachodzą podstawy do podwyższenia wynagrodzenia z uwagi na tryb przyspieszony, czy też tłumaczenie w niedzielę lub święto.
Jakie studia uprawniają do egzaminu na tłumacza przysięgłego?: W obecnym brzmieniu art. 2 ust. 1 i 2 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1326), nie ma obowiązku ukończenia określonych studiów, by zostać tłumaczem przysięgłym.
Tłumaczem przysięgłym może być osoba fizyczna, która:
1) ma obywatelstwo polskie albo obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, obywatelstwo Konfederacji Szwajcarskiej albo obywatelstwo innego państwa, jeżeli na podstawie i zasadach określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej przysługuje jej prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub, na zasadach wzajemności, obywatelstwo innego państwa;
2) zna język polski;
3) ma pełną zdolność do czynności prawnych;
4) nie była karana za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego;
5) ukończyła studia wyższe;
6) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy oraz z języka obcego na język polski, zwany dalej „egzaminem na tłumacza przysięgłego”.
2. Znajomość języka polskiego potwierdza zdanie egzaminu na tłumacza przysięgłego.
Ponadto należy wskazać, że w myśl art. 2 ust. 3 ww. Ustawy, Minister Sprawiedliwości może, w drodze decyzji, zwolnić kandydata na tłumacza przysięgłego z wymogu posiadania wykształcenia określonego w ust. 1 pkt 5, w szczególności, gdy liczba tłumaczy przysięgłych określonego języka jest niewystarczająca dla ochrony interesu społecznego i potrzeb wymiaru sprawiedliwości. Zwolnienie następuje na wniosek kandydata na tłumacza przysięgłego złożony nie później niż 30 dni przed datą egzaminu.
W jakim trybie i jakim organom tłumacz przysięgły, który uzyskał uprawnienia do wykonywania zawodu, składa wzór podpisu i odcisk swojej pieczęci?: W myśl art. 19 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1326), „Tłumacz przysięgły, który uzyskał prawo do wykonywania zawodu, składa wzór podpisu oraz odcisk swojej pieczęci Ministrowi Sprawiedliwości, ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz wojewodzie, właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza przysięgłego”. Zgodnie z poglądem doktryny, tłumacz przysięgły przekazuje osobiście lub korespondencyjnie wzór podpisu oraz odcisk swojej pieczęci, aby właściwe organy administracji rządowej posiadały w swoich zbiorach ewidencyjnych dane umożliwiające weryfikację wiarygodności dokumentów będących wytworem czynności tłumaczy przysięgłych. Wzór podpisu oraz odcisk pieczęci przekazywany jest Ministrowi Sprawiedliwości, ponieważ – zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 1220) – dział sprawiedliwości obejmuje sprawy tłumaczy przysięgłych.
Co wchodzi w zakres kompetencji wojewody sprawującego kontrolę nad działalnością tłumaczy przysięgłych?: Zgodnie z art. 20 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1326):
1. Wojewodowie, właściwi ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza przysięgłego, sprawują kontrolę nad działalnością tłumaczy przysięgłych w zakresie:
1) prawidłowości i rzetelności prowadzenia repertoriów;
2) pobierania wynagrodzenia określonego w przepisach […].
2. W ramach sprawowanej kontroli wojewoda może żądać:
1) okazania przez tłumacza przysięgłego repertorium;
2) udzielenia przez tłumacza przysięgłego wyjaśnień, w formie pisemnej lub ustnej, dotyczących wykonywanych czynności, w tym informacji zawartych w repertorium.
3. Wojewoda, w przypadku stwierdzenia niewykonywania czynności tłumacza przysięgłego przez okres dłuższy niż 3 lata, informuje o tym Ministra Sprawiedliwości.
Odnosząc się do zakresu kontroli przeprowadzanej przez wojewodę należy wskazać, że z Ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego nie wynika, żeby wojewoda miał prawo sprawdzać księgę przychodów i rozchodów, której kontrola jest domeną właściwego urzędu skarbowego. Podobnie z numerem REGON, którego posiadanie jest uzależnione od tego, czy tłumacz przysięgły prowadzi, czy nie prowadzi działalności gospodarczej. Sposób prowadzenia działalności gospodarczej i jej dokumentacja nie podlega kontroli wojewody, chociaż na pytanie dotyczące samego faktu tłumacz ma obowiązek udzielić rzetelnej odpowiedzi.
Z kolei kontrola samego repertorium jest ograniczona do ustępów 2 i 3 w art. 16, czyli do prawidłowości pobierania wynagrodzenia za tłumaczenia zlecone przez sąd, prokuraturę, Policję i organy administracji publicznej, a nie przez indywidualnych klientów, wobec których można stosować stawki wolnorynkowe, tj. różne od urzędowych. Brak możliwości kontroli przez wojewodę stawek wolnorynkowych wynika przede wszystkim z tego, że brak jest obecnie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 16 ust. 3 Ustawy, która uprawnia Ministra Sprawiedliwości do określenia, w drodze rozporządzenia, stawek maksymalnych za czynności tłumaczy przysięgłych inne niż wymienione w ust. 2 (tj. stawek wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego, wykonane na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej), przy uwzględnieniu stopnia trudności i zakresu tych czynności.
Kontrola wojewody nie obejmuje kopii lub zapisów elektronicznych wykonanych tłumaczeń.
Jak należy rozumieć miejsce zamieszkania, według którego należy wybrać wojewodę właściwego dla złożenia wzoru podpisu oraz odcisku pieczęci tłumacza przysięgłego?: Zgodnie z art. 19 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1326), tłumacz przysięgły, który uzyskał prawo do wykonywania zawodu, składa wzór podpisu oraz odcisk swojej pieczęci wojewodzie właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza przysięgłego. Miejscem zamieszkania tłumacza jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pojęcia zamieszkania nie należy utożsamiać z zameldowaniem na pobyt stały. To ostatnie ma charakter ściśle formalnoprawny i wynika z dopełnienia określonej czynności urzędowej zgłoszenia i zarejestrowania miejsca przebywania. Zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania.
Jak należy rozumieć pojęcie organów administracji publicznej, którym tłumacz przysięgły nie może odmówić wykonania tłumaczenia?: Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 3 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) (KPA) przez organ administracji publicznej należy rozumieć ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 KPA (orany państwowe oraz inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco).
Z kolei, w myśl 5 § 2 pkt 4 KPA, przez ministrów rozumie się Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów pełniących funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy indywidualne rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco albo prowadzących postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń.
Cytując odpowiedź z publikacji pana Grzegorza Dostatniego, współtwórcy projektu ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego można wskazać, że „Zakres podmiotów, którym tłumacz nie może odmówić świadczenia usług został zakreślony bardzo szeroko, gdyż omawiany przywilej dotyczy sądu, prokuratury, Policji oraz organów administracji publicznej. Przez organy administracji publicznej należy rozumieć wszelkie podmioty i instytucje utworzone na podstawie prawa, które realizują określone zadania w imieniu i na rachunek państwa, działając na rzecz realizacji interesu publicznego w formach określonych prawem. Będą to zatem zarówno organy administracji państwowej, w tym rządowej, centralnej i terenowej, jak i organy administracji samorządowej.”
Czy stawki wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego, wykonane na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej, mogą być przez te organy zaniżane?: Stawki wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego wykonane na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej określone w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 261), nie mogą być przez te organy subiektywnie zaniżane. Ustawodawca nie określił stawek wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego stawkami maksymalnymi czy też minimalnymi. Są to stawki sztywne, które mogą ulegać zmianie na zasadach określonych w przedmiotowym Rozporządzeniu.
Czy można udostępnić urzędową pieczęć tłumacza przysięgłego osobie trzeciej w celu opatrzenia poświadczonego dokumentu wspomnianą pieczęcią, np. w ramach zlecenia czynności biurowych (udostępnienie pieczęci in blanco)?: Nie, urzędowej pieczęci tłumacza przysięgłego nie można udostępnić osobie trzeciej w celu dokonywania przez taką osobę choćby „technicznej czynności” przyłożenia pieczęci do poświadczanego dokumentu, jak również nie można udostępniać kart z naniesioną pieczęcią do drukowania na nich tłumaczeń.
Zgodnie art. 13 pkt 1 i 2 Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1326), tłumacz przysięgły jest uprawniony do sporządzania i poświadczania tłumaczeń z języka obcego na język polski, z języka polskiego na język obcy, a także do sprawdzania i poświadczania tłumaczeń w tym zakresie, sporządzonych przez inne osoby, jak również do sporządzania poświadczonych odpisów pism w języku obcym, sprawdzania i poświadczania odpisów pism, sporządzonych w danym języku obcym przez inne osoby. Wykonywanie powyższych czynności ma charakter osobisty i nie może być przeniesione na osobę trzecią, zaś osobisty podpis i osobiste przyłożenie urzędowej pieczęci oznacza każdorazowe poświadczenie zgodności tłumaczenia z tekstem źródłowym, co z założenia nie może być zastąpione „zleceniem czynności biurowych” osobom trzecim.
Zakaz udostępniania osobom nieuprawnionym pieczęci oraz zakaz udostępniania odcisków pieczęci przyłożonych in blanco uregulowany został także w § 68 Kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego (/kodeks-tlumacza-przysieglego/).
Czy organ może obniżyć stawkę za tłumaczenie pisemne z uwagi na wykonanie (przez tego samego tłumacza) tłumaczenia „podobnych” dokumentów lub dokumentów w „podobnych” sprawach?: Brak jest podstaw do obniżenia przez organ stawki z uwagi na fakt, iż tłumaczone dokumenty były „podobne” lub w „podobnych” sprawach. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 261), stawki wynagrodzenia tłumacza przysięgłego za sporządzenie poświadczonego tłumaczenia liczy się w stronach. W myśl § 8 ust. 1 Rozporządzenia, „Przy obliczaniu wynagrodzenia za stronę uważa się 25 wierszy, a za wiersz – 45 znaków. Za znak uważa się wszystkie widoczne znaki drukarskie, w szczególności litery, znaki przestankowe, cyfry, znaki przeniesienia oraz uzasadnione budową zdania przerwy między nimi. Stronę rozpoczętą liczy się za całą”. Zgodnie z ust. 2, „W razie tłumaczenia sporządzonego w innym układzie maszynopisu lub wydruku komputerowego niż 25 wierszy po 45 znaków na stronę, za stronę tłumaczenia przyjmuje się 1.125 znaków”. W konsekwencji, nie ma znaczenia czy poszczególne sprawy / dokumenty były podobne czy nie. Każde ze zleceń traktowane jest oddzielnie. Należy ilość stron pomnożyć przez stawkę określoną w Rozporządzeniu.

Procedury

Ciekawostki

Kontrola prawidłowości i rzetelności prowadzenia repertorium oraz pobierania wynagrodzenia za czynności wykonane na rzecz podmiotów wskazanych w art. 15 ustawy z 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego – Pani Małgorzata Walczak